![](/images/Common/photo.png)
کشف پدیده جدید در بازار کار
اقتصاد ایرانی: بررسی های مرکز آمار نشان می دهد بازار کار ایران با چالشی مواجه است که در مقایسه با کشورهای همتراز و توسعه یافته در نوع خود منحصربه فرد است. بنابر اعلام دفتر جمعیت، نیروی کار و سرشماری مرکز آمار، در حال حاضر، چالش اصلی در بحث نرخ بیکاری، اشتغال زیاد است. هم اکنون ۴۰ درصد شاغلان کشور، بیشتر از ساعت شغلی تعیین شده (۴۴ ساعت در هفته) کار می کنند. نسبت بالای اشتغال زیاد موجب برهم خوردن توازن در بخش اشتغال کشور شده است. به همین دلیل برخی بیکاران از بازار کار بیرون مانده اند.
به گزارش دنیای اقتصاد، همزمان با اجرای طرح سرشماری نفوس و مسکن سال ۹۵، روزهای آخر خود را سپری می کند، نشست خبری رئیس مرکز آمار ایران با محوریت تحلیل تبیینی مجموعه آخرین آمارهای اقتصادی کشور برگزار شد. در این نشست امیدعلی پارسا، ضمن تشریح روند آماردهی در بخش های مختلف مرکز آمار ایران، به ابهامات و سوالات به وجود آمده درخصوص محاسبه و انتشار آمارها در سه محور «تعریف اشتغال»، «مرجعیت آماری» و «نحوه محاسبه و اعلام تورم» پاسخ داد. این در حالی بود که سهم موضوعات مطرح شده درخصوص سهم سرشماری نفوس و مسکن، به عنوان بزرگترین پروژه آماری نسبت به سایر موضوعات کمرنگ تر بود. پارسا، تعریف به کار گرفته از اشتغال را بر اساس استاندارد سازمان بین المللی کار عنوان کرد که در سال ۱۹۸۰ مورد تصویب کارشناسان و روسای مرکز آمار قرار گرفته است. ابهام دوم مطرح شده درخصوص تشتت آماری بود که از نظر رئیس مرکز آمار ایران، این نهاد به عنوان مرجع اصلی انتشار آمارهای تورم، رشد اقتصادی، بیکاری و هزینه و درآمد محسوب می شود و این رویه در اکثر کشورها نیز وجود دارد. او در بخش دیگری از صحبت های خود، به ابهامات آماری درباره محاسبه نرخ تورم پاسخ داد. در ابتدای این نشست خبری، رئیس مرکز آمار ایران توضیح مختصری درخصوص گذر آماردهی مرکز آمار ایران از رویکرد تحلیل توصیفی به تحلیل تبیینی داد. او از رسانه ها درخواست کرد که تحلیل همه جانبه و بی طرفانه از آمار داشته باشند و وضعیت اقتصاد را با بررسی تمام شاخص ها ارزیابی کنند. به گفته او، مرکز آمار ایران به دنبال راضی کردن مسوولان و مخاطبان اقتصادی نیست و در محاسبات آمارها، نمی توان رفتار سلیقه ای را جایگزین استانداردهای موجود کرد. در این خصوص، مرکز آمار ایران نیز سعی می کند با ارائه آمار با جزئیات دقیق، به ابهامات آماری نزد مخاطبان پاسخ داده تا بتواند اعتماد ایشان را جلب کند.
ابهام اول: تعریف اشتغال
در ادامه این نشست، رئیس آمار ایران، ابتدا از خبرنگاران درخواست کرد که سوالات و ابهامات خود را مطرح کنند تا توضیحات لازم را در این خصوص مطرح کند. نخستین سوال درخصوص تعریف به کار گرفته درخصوص اشتغال، مطرح شد. در این خصوص مرکز آمار ایران معتقد است بر اساس تعریف صورت گرفته «تمام افراد ۱۰ ساله و بیشتر که در طول هفته مرجع، طبق تعریف کار، حداقل یک ساعت کار کرده یا بنا به دلایلی به طور موقت کارشان را ترک کرده باشند، شاغل محسوب می شوند» و اشاره شده که این تعریف بر اساس استاندارد سازمان بین المللی کار (ILO) صورت گرفته است، اما به نظر می رسد این تعریف، تصویری دقیقی از فرد شاغل ارائه نمی کند؛ زیرا شخصی که در هفته یک ساعت کار می کند، مطمئنا نمی تواند هزینه های خود و افراد تحت سرپرستی را طی ماه تامین کند. در زمان دولت های هفتم و هشتم، محاسبات آماری به نحو دیگری بود. در آن سال ها دولت گزارش اشتغال زایی را بر اساس اشتغال ۲ روز در هفته ارائه می کرد. درخصوص این ابهام، پارسا تعریف ارائه شده را مطابق استانداردهای بین المللی دانست و توضیح داد که اکثر کشورها نیز از این معیار برای تعیین نرخ بیکاری استفاده می کنند. به گفته او، در سال ۱۹۸۰ کنفرانس چهاردهم ICLS اجماع عمومی بر این بود که مبنای محاسبه نرخ بیکاری در کشورها بر مبنای یک ساعت در هفته محاسبه شود، البته پس از آن انتقادات زیادی به آن مطرح شد، اما در آخرین کنفرانس برگزار شده در سال ۲۰۱۳ نیز این تعریف وجود دارد؛ هر چند هر کشوری می تواند بر مبنای قانون کشورش مبنای ساعتی نرخ بیکاری را تعیین کنند. او در ادامه صحبت های خود اشاره کرد که اگر مبنای محاسبه از یک ساعت به ۱۶ ساعت تغییر کند، تغییر محسوسی در نرخ بیکاری ایجاد نمی شود و در مجموع نرخ بیکاری کل یک و نیم تا دو درصد افزایش می یابد. در این خصوص فریبا بنی هاشمی، مدیر کل دفتر جمعیت، نیروی کار و سرشماری مرکز آمار در توضیحات تکمیلی عنوان کرد: زمانی که بنابر پذیرفتن تعریف واحد محاسبه نرخ بیکاری بر مبنای یک ساعت کار در هفته شد بسیاری از کشورها اعتراض کرده و حتی روسای جمهور نامه نوشتند و از سازمان جهانی کار خواستند این تعریف را عوض کند، ولی به هر حال کارشناسان به این نتیجه رسیدند که این تعریف درستی است و آن را پذیرفتند. به گفته او، در حال حاضر، چالش اصلی در بحث نرخ بیکاری، اشتغال زیاد است. در حال حاضر، ۴۰ درصد شاغلان کشور، بیشتر از ساعت شغلی تعیین شده (۴۴ ساعت در هفته) کار می کنند و این توازن را در بخش اشتغال برهم زده است. این در حالی است که در کشورهای توسعه یافته، این نسبت بسیار کمتر است.
ابهام دوم: مرجعیت آمارهای اقتصاد کلان
او در بخش دیگری از صحبت های خود در پاسخ به ابهام تفاوت آمارهای مرکز آمار و بانک مرکزی توضیح داد: اعلام آمارهای تخصصی دستگاه های مختلف باید در حوزه تخصص آنها صورت گیرد. به عنوان مثال شاخص هایی مانند تورم، رشد اقتصادی، بیکاری و هزینه و درآمد جزو آمارهای تخصصی بانک مرکزی نیست و این نهاد باید آمارهای تخصصی بانکی مانند مصارف و منابع، نقدینگی و سپرده و تسهیلات را ارائه کنند. او در این خصوص با بیان اینکه انتظار داریم در شورای عالی آمار، پرونده اختلاف آماری بسته شود، اگر هر نهاد دیگری به غیر از مرکز آمار این آمار را اعلام کند، خلاف قانون است. به گفته او، ۸۰ سال پیش بیشتر آمارها از سوی بانک مرکزی کشورها ارائه می شد ولی اکنون فقط سه درصد کشورهای دنیا هستند که تورم آنها را بانک مرکزی اعلام می کند و هشت درصد هستند که حساب های ملی آنها از سوی بانک مرکزی ارائه می شود و باقی کشورها به آن سمت رفته اند که باید آمارهای رسمی از طرف مرکز آمار ارائه شود. پارسا درخصوص اختلاف رقم آمارهای بانک مرکزی و مرکز آمار ایران توضیح داد: اگر به سری زمانی آمارها نگاه کنیم در می یابیم، تفاوت معناداری در این آمار وجود ندارد، به گفته او، سبد مورد بررسی مرکز آمار و بانک مرکزی برای تورم کاملا متفاوت بوده، وزن کالاها و نقاطی که از آنها آمارگیری می شود متفاوت است بنابراین اختلاف ممکن است بین آمار اعلامی دو دستگاه وجود داشته باشد؛ اما هر دو آمار کاملا صحیح است و نباید در آن شک کرد.
ابهام سوم: محاسبه و انتشار آمار تورم
سومین موضوع مطرح شده در این کنفرانس خبری را می توان درخصوص نحوه محاسبه و زمان انتشار آمار تورم مرکز آمار ایران عنوان کرد. این نهاد، در روز نخست هر ماه، آمار تورمی را در اختیار مخاطبان قرار می دهد، این در حالی است که نحوه محاسبه آمار روزهای آخر محل سوال است. به گفته پارسا، در محاسبه شاخص بهای مصرف کننده از اطلاعات میانه سه دهه استفاده می شود و بنابراین آمار روزهای آخر، در نرخ تورم منعکس نمی شود. رئیس مرکز آمار ایران افزود: برای به دست آوردن نرخ تورم ۲۹۵ منطقه کشور و حدود ۳۳۰ هزار مظنه قیمت از ۵۵ هزار منبع اطلاع استفاده می شود. این مقام مسوول با تاکید براینکه هرچه حوزه رفاهی بیشتر باشد سهم کالاهای غیر خوراکی در شاخص تورم بیشتر می شود، افزود: سبد کالایی بانک مرکزی برای به دست آوردن نرخ تورم ۳۵۶ قلم کالا بوده که این سند برای مرکز آمار ۴۵۱ قلم است. به گفته او، از اواسط سال آینده، سال پایه آمار تورمی از ۱۳۹۰ به ۱۳۹۵ تغییر می یابد. او درخصوص نحوه تعیین وزن هر یک از اقلام در سبد هزینه خانوار توضیح داد: تصمیم گیری درباره اینکه هر کالا چه وزنی داشته باشد به عهده کارشناسان است و آنها با بررسی ۴۰ هزار خانوار و ۱۴۰۰ نوع کالا که از سوی این ۴۰ هزار خانوار مصرف می شوند ارزیابی می کنند که هر کدام از این کالاها چه وزنی در سبد هزینه خانوار دارند. به گفته او، در مواقعی قیمت برخی اقلام با سرعت بالاتری رشد می کند ولی به دلیل اینکه وزن هر یک از این کالاها در سبد هزینه خانوار متفاوت از دیگری است برخی از اقلام تاثیر بیشتری در تورم نشان می دهند مثلا اگر قیمت مسکن ثابت بماند در نرخ تورم تاثیر چشمگیری دارد.